Jeśli zauważasz, że uzależnienie bliskiej osoby staje się „oczywiste”, bardzo możliwe, że problem trwa już od dłuższego czasu. Na początku wiele osób nadużywających alkoholu skutecznie maskuje objawy, dlatego choroba potrafi rozwijać się po cichu. Często orientujemy się dopiero wtedy, gdy dochodzi do punktu krytycznego – a dojście do niego może zająć lata. Tak zwani „alkoholicy funkcjonalni” potrafią przez długi czas pracować, wypełniać obowiązki i sprawiać wrażenie, że wszystko jest pod kontrolą, mimo że alkohol stopniowo przejmuje stery.
Istnieją jednak zachowania, które mogą wskazywać na problem już na wczesnym etapie. Jednym z pierwszych sygnałów ostrzegawczych bywa traktowanie alkoholu jako sposobu na regulowanie emocji i rozwiązywanie codziennych trudności: stresu, napięcia, konfliktów czy zmęczenia. Z czasem pojawiają się coraz bardziej widoczne symptomy, a wzorce picia stają się powtarzalne i przewidywalne.
W relacji z osobą pijącą problemowo często zaczynamy zauważać nie tylko to, ile pije, ale też jak pije. Mogą pojawić się schematy takie jak upijanie się, intensywne picie w towarzystwie, regularne nadużywanie alkoholu, a w końcu uzależnienie. Pomocne bywa też spojrzenie na częstotliwość i ilość spożycia, bo stałe przekraczanie pewnych granic może sygnalizować narastające ryzyko. Za picie problemowe często uznaje się u kobiet spożywanie powyżej siedmiu drinków tygodniowo, a u mężczyzn powyżej czternastu. O upijaniu mówi się zwykle wtedy, gdy kobieta wypija około czterech drinków w ciągu dwóch godzin, a mężczyzna około pięciu. Natomiast intensywne picie może oznaczać nawracające epizody upijania się – na przykład kilka razy w miesiącu.
W praktyce klinicznej stosuje się także kryteria diagnostyczne DSM-5, które pomagają ocenić, czy mamy do czynienia z zaburzeniem używania alkoholu oraz jak duże jest jego nasilenie. Taka ocena uwzględnia różne obszary funkcjonowania: kontrolę nad piciem, konsekwencje, utratę granic i wpływ alkoholu na życie.
Typowe zachowania alkoholików i wpływ alkoholu na mózg
Gdy picie wymyka się spod kontroli, pojawiają się zachowania, które często ranią zarówno osobę pijącą, jak i jej otoczenie. Alkohol wpływa na funkcjonowanie mózgu, osłabia ocenę sytuacji i zwiększa skłonność do ryzyka, dlatego pod jego wpływem ludzie mogą podejmować decyzje, których później żałują albo których w ogóle nie pamiętają. Do częstych, alarmujących zachowań należą między innymi przemoc wobec bliskich, picie w ukryciu, nadmierna drażliwość i gotowość do konfliktu, impulsywne i nielogiczne działania, mówienie krzywdzących rzeczy, po których następnego dnia pojawia się „nie pamiętam”, prowadzenie pojazdów po alkoholu, ryzykowne zachowania seksualne, ignorowanie bezpieczeństwa własnego i innych, a także wchodzenie w sytuacje mogące skończyć się wykroczeniami lub przestępstwami.
Symptomy choroby alkoholowej
Badania nad wpływem alkoholu na mózg pokazują, że wraz z nadużywaniem zmienia się nie tylko nastrój, ale też sposób myślenia, ocena ryzyka i kontrola impulsów. Na początku alkohol bywa kojarzony z poprawą humoru i rozluźnieniem, jednak przy częstym piciu rośnie prawdopodobieństwo zachowań ryzykownych i gorszej oceny sytuacji. Obserwuje się też pogorszenie funkcji poznawczych, problem z pamięcią i koncentracją. W badaniach neuroobrazowych wskazuje się, że obszary mózgu związane m.in. z pamięcią i uczeniem się mogą ulegać niekorzystnym zmianom, co przekłada się na codzienne funkcjonowanie.
Organizm alkoholika i rosnąca tolerancja
Jednym z charakterystycznych sygnałów rozwijającego się uzależnienia jest wzrost tolerancji, czyli potrzeba wypijania coraz większych ilości, by osiągnąć ten sam efekt: rozluźnienie, uspokojenie, pobudzenie czy odcięcie od emocji. Organizm stopniowo „przyzwyczaja się” do alkoholu, a wątroba zaczyna intensywniej metabolizować jego część, co sprawia, że działanie może być mniej odczuwalne – ale koszty dla zdrowia rosną. W skrajnych sytuacjach łatwo przekroczyć granicę zatrucia, bo osoba z wysoką tolerancją potrafi wypić dużo, zanim poczuje, że to „za dużo”.
Nawet jeśli uzależnienie nie jest jeszcze pełnoobjawowe, rosnąca tolerancja wpływa na zachowanie i zdrowie. Może prowadzić do zwiększania ilości alkoholu, przeciążenia i uszkodzeń narządów, spadku jakości wykonywania obowiązków, interakcji z lekami (osłabienia ich działania lub nasilenia toksyczności), a przede wszystkim do realnego wzrostu ryzyka rozwinięcia choroby alkoholowej.
Temat typowych zachowań i mechanizmów uzależnienia jest bardzo szeroki. W kolejnej części można opisać kolejne sygnały ostrzegawcze, dynamikę zaprzeczania, współuzależnienie oraz to, jak rozmawiać z osobą pijącą, by zwiększyć szansę na przyjęcie pomocy.
